Stein in 1893

Bevolking

De gemeente Stein telde op 1 januari 1893 (in totaal) 1975 inwoners. Hiervan behoorden er 1016 tot het mannelijke en 959 tot het vrouwelijke geslacht.

In het oprichtingsjaar van de Steinse fanfare werden er 32 jongens en 26 meisjes geboren. Twee jongetjes kwamen levenloos ter wereld. In 1893 overleden er zestien Steindenaren. Eind 1893 was de mannelijke bevolking met drie personen gegroeid. Het aantal vrouwen daarentegen verminderde met zes tot 953. Over het hele jaar 1893 genomen liep dus het Steins bevolkingsaantal met drie terug tot 1972.

Gemeenteraad

De Steinse gemeenteraad telde op het einde van 1893 zeven personen. Het waren: Antoon Brouns, Ludovicus Houben, Josephus Janssen, Wilhelmus Janssen, Mathijs Muris, Hendrik Pepels en Jan Hendricus Vaessen. In tegenstelling tot het huidige kiessysteem trad in die tijd niet de gehele Raad af. Zo werden op 18 juli 1893 verkiezingen gehouden voor drie zetels in de gemeenteraad. Door het toen geldende census-kiesrecht, dat inhield dat kiesgerechtigden een bepaald bedrag per jaar aan belastingen moesten betalen, waren er maar 46 Steindenaren kiesgerechtigd. Deze konden stemmen voor de Gemeenteraad, de Provinciale Staten en de Tweede Kamer. Veertig Steinse kiesgerechtigden maakten op 18 juli 1893 gebruik van hun kiesprivilege en kozen Antoon Brouns, Ludovicus Houben en Hendrik Pepets. Ludovicus Houben kreeg 27 stemmen, Hendrik Pepels en Antoon Brouns kregen allebei 24 stemmen. Het College van Burgemeester en Wethouders bestond tot de eerste dinsdag van september 1893 uit burgemeester Laurens Goossens en de wethouders Hendrik Pepels en Josephus Janssen. Op dinsdag 5 september 1893 kwam er een wijziging in het College. Hendrik Pepels kwam terug als wethouder met als nieuwe collega-wethouder Mathijs Muris.

Het honorarium van Steins eerste burger bedroeg f 220,00 per jaar. De beide wethouders moesten het doen met ieder f 50,00 per jaar. Gemeente-secretaris Antonius Martinus Brouns verdiende evenveel als de burgemeester. Gemeente-ontvanger Joannes Laurens Westhovens verrichtte zijn taak voor f 100,00 per jaar. Veldwachter Reinier Schoutrop voerde zijn Hermandad-taken uit voor een jaarsalaris van f 100,00.

Onderwijs

De staat van het in 1889 verbouwde schoolgebouw was goed. Het onderwijzerskorps bestond uit vijf personen. Schoolhoofd was J.W. Haagmans met een jaarsalaris van f 750,00. Er gaven verder drie onderwijzers les, waarvan één de hoofdakte bezat.

Tenslotte was er een onderwijzeres die ‘nuttige handwerken’ gaf.

De onderwijzers P.H. Brouns en L. Goossens verdienden elk f 400,00 per jaar. De reeds genoemde onderwijzer met hoofdakte was J.R.H. Wijnen. Deze ontving f 650,00 als jaarsalaris. Handwerk-onderwijzeres Maria Catharina van Mulken moest haar lessen geven voor f 60,00 per jaar. Een zekere Mechtild Schepers, wonende aan het Keerend, hield voor f 25,00 per jaar de kachels in de school schoon en zorgde dat deze op de juiste tijden brandden.

Van de 133 schoolgaande jongens kregen er 71 kosteloos onderwijs, terwijl van de 134 meisjes er 63 kosteloos onderwijs ontvingen. Globaal genomen kon of hoefde de helft van de Steinse bevolking het verschuldigde schoolgeld niet te betalen.

Voor de eerste klas moest 30 cent per maand per kind schoolgeld worden betaald. Het schoolgeld voor de tweede klas was 25 cent per maand per kind, terwijl voor de derde klas 20 cent per maand per kind moest worden neergeteld.

Het onderwijs kostte de gemeente in totaal f 2482,475. Hiervan werd f 1325,00 door de Overheid vergoed. De gemeente moest dus uiteindelijk f 1157,475 aan het onderwijs uitgeven, wat ongeveer een kwart van de totale gemeentelijke uitgaven in 1893 betekende.

Landbouw

De toestand van de Steinse landbouw werd in het gemeentelijk verslag over 1893, als ‘middelmatig’ gekenschetst. De geteelde hoofdgewassen waren tarwe, rogge, haver, boekweit, aardappelen, vlas, mangelwortelen (voederbieten), koolrapen, wortels en klaver.

De waarde van de landerijen in Stein varieerden van 375 tot 1375 gulden per hectare. Een hectare land verpachten bracht per jaar tussen de f 25,00 en f 40,00 op. Een te groot aantal kraaien bracht in 1893 schade toe aan de Steinse landbouwgewassen.

Veestapel

De veestapel stond er in het algemeen gunstig bij. De Steindenaren bezaten in 1893 de volgende dieren:

• 1 merrieveulen
• 34 stuks mestvee/trekossen
• 55 veulens/werkpaarden
• 102 schapen
• 3 springstieren (dekstieren)
• 47 geiten en bokken
• 570 melkkoeien en melkvaarzen
• 502 varkens
• 3312 kippen
• 210 kalveren/pinken 76 eenden

Tenslotte waren er 3 houders van schaapskudden en 53 bijenkorven. Per bijenkorf werd vier kg honing en 0,8 kg was gewonnen.

Beroepen/Nijverheid

Buiten de landbouw verdienden een aantal Steindenaren de kost met het uitoefenen van een bepaald ambacht. In 1893 waren dat 2 horlogemakers, 7 kleermakers, 6 klompenmakers, 2 leiendekkers, 4 metselaars, 7 schoenmakers, 3 schrijnwerkers, 5 smeden, 6 timmerlui en 3 wevers. Deze ambachtslui hadden geen knechten of leerlingen in dienst.

Twee molenknechten waren werkzaam op de molen van kasteelheer Ed. Wauters. Hierin stond een stoomwerktuig opgesteld met een vermogen van 20 PK.

Diversen

De onderhoudsstaat van de gemeentelijke gebouwen liet niet te wensen over, aldus het eerder genoemde verslag. De wegentoestand was iets verbeterd, maar het kon beter, werd laconiek opgetekend. Er heersten in 1893 geen besmettelijke ziekten.

Het aantal koepok-inentingen bedroeg 92. De smaak van het drinkwater was goed. Het Steins putwater was zuiver, reukloos en helder. De gemeente had geen brandweer. Wel waren er een brandspuit en twee haken aanwezig. Straatverlichting was destijds nog een onbekend fenomeen in het Stein anno 1893.

Bron: Verslag van den Toestand der Gemeente over het jaar 1893 (nr. 87), Gemeente-archief Stein 1893